Interview met Hans Strootman

Componistenverhalen: een zeldzame service bij de orgelconcerten in Eindhoven

Hans Strootman verzorgt sinds 2008 lezingen voorafgaand aan orgelconcerten in de Sint-Cathrienkerk in Eindhoven. Niet over de muziek, het orgel of de organist, maar hij vertelt het
levensverhaal van een componist die bij het concert gespeeld gaat worden. Niets is mooier dan daarbij anekdotes te vertellen die Hans zelf in contacten met sommige beroemdheden van hen
hoorde of die hij bij zijn naspeuringen ter plekke meemaakte. Zo beschrijft hij vooral Franse componisten uit de 19e en 20e eeuw èn de context waarin zij hun muziek maakten. Dat o.a. grootheden als Jehan Alain, Hendrik Andriessen, Claude Debussy, Marcel Dupré, César Franck, Eugène Chigout, Alexandre Guilmant, Franz Liszt, Max Reger, Robert Schumann, Louis Vierne en Charles-Marie Widor voor hem gesneden koek zijn is voor de toehoorders in het zaaltje in de kerk naast de sacristie vanzelfsprekend. Een min of meer vast publiek van zo’n 25 geïnteresseerden komt luisteren hoe Hans in drie kwartier vooraf aan het orgelconcert uit zijn hoofd (!) de componist tot leven wekt. Gratis, want inbegrepen bij de concertbijdrage. En voor diegenen die dat niet live kunnen of willen meemaken: de meeste lezingen zijn inmiddels op initiatief van ds Chris Mondt, voormalig bestuurslid van ‘Muziek in de Cathrien’ opgenomen. Die vond het ‘een cultuurschat die niet verloren mocht gaan’.

Eindhoven

Hans kwam als kind in 1949 in Eindhoven terecht omdat zijn vader, die bij het spoor werkte, vanuit Utrecht werd overgeplaatst naar het zuiden. De eerste anekdote komt aan het begin van het interview naar boven omdat Hans’ vader in oorlogstijd betrokken was bij activiteiten bij het spoor tegen de Duitsers en hij daarbij in contact kwam met Hendrik Andriessen, de organist van de Cathrienkerk. Zo bleek later. Hans heeft inmiddels drie lezingen gegeven over deze musicus-componist.

De familie Strootman, die uit Drenthe afkomstig was, kwam in Eindhoven terecht. Dat ze hervormd waren gaf soms wat problemen in het katholieke Eindhoven. Hans’ ouders kerkten in de in
1955 gebouwde Opstandingskerk waar het prachtige Van Vulpen-orgel uit 1958 stond. Dat orgel bleef onder zijn aandacht, ook toen het in 1999 verplaatst werd naar de Christelijke Gereformeerde Kerk aan de Schootsestraat.

Hans vertelt weer een mooi verhaal: “Ik voetbalde bij Eindhoven. Om daar te mogen voetballen moest je bij de kapelaan komen. Die vroeg niet of je kon voetballen, maar of je katholiek was… Mijn katholieke voetbalvrienden uit de straat hadden mij getraind om de juiste antwoorden te geven. Ook ik ging wel eens met ze mee naar de Tivolikerk. Die kon ik vanuit mijn zolderkamer zien. Daar stond een prachtig Verschueren-orgel uit 1941, mijn eerste echte aanraking met orgels. Richard Kroes was daar organist, de leermeester van Ruud Huijbregts, de huidige stadsorganist. Ik ging daar vaak naar de Mis, dan kon ik mijn vrienden vertellen wie de dienst gedaan had, dan hoefden zij niet… Ik snapte er als hervormde jongen allemaal niets van wat daar gebeurde, maar dat orgel was fantastisch. Met name de totaalklank sprak mij aan. Zoals Franck zei: ‘Dit is mijn orkest’. Franck bedoelde daar overigens niet de Sainte Clotilde mee, maar zijn orgel van de Marais.” De Tivolikerk is inmiddels afgebroken, maar het orgel is gelukkig behouden. Het werd door Nico van Duren in 2005 als koororgel opgebouwd in de Sint-Petruskerk van Uden.

Studie

Hans begint na zijn studie aan de kweekschool als onderwijzer eerst in Vlaardingen, maar al snel ging hij terug naar Brabant. Vanaf 1967 gaf hij les aan de 5e en 6e klas in Veldhoven. Maar na enige tijd bevredigde hem dat toch niet en hij schreef zich in bij M.O. geschiedenis. Niet als zijn vader was geschiedenis altijd al zijn hobby. Hans: “Het leuke was dat er toen een baan vrij kwam als geschiedenisleraar bij mijn oude lyceum, het Gemeentelijk Lyceum Eindhoven. Daar liepen al mijn oude geschiedenisleraren nog rond en die vonden het geweldig dat ik, als oud-leerling, weer terugkwam”. Hans deed naast zijn baan in de avonduren de doctoraal studie over de fraters die in Suriname onderwijs deden. “Een mens kan veel als hij gemotiveerd is.”

Albert Schweitzer

Dan komt het gesprek weer op zijn orgelliefde. Omdat z’n vader bij het spoor werkte konden hij en zijn gezin vrij reizen door Europa. Vooral in het gebied Elzas-Lotharingen in Frankrijk kwam hij vaak omdat ze daar Duits spraken, een taal waar hij als Drenth geen moeite mee had. Hans’ grootvader was handelsreiziger en die logeerde in dat gebied regelmatig bij de moeder van Albert Schweitzer. Omdat de Spoorwegen daar een berghut hadden kwam Hans daar als kind met zijn vader terecht. “Schweitzer was voor mij daarom een heel bekend man. Zo moest ik in de eerste klas van het lyceum een spreekbeurt houden: over Albert Schweitzer natuurlijk. Dan vertelde ik dat wanneer Schweitzer naar Lambarene ging hij een toetsenbord van hout had om zijn vingers te oefenen… Een collega van mij kon zich dat na 25 jaar nog steeds herinneren. Leuk is dat, hè?” Wat Hans daar allemaal te weten kwam kon hij later in zijn lezing over Widor/Schweitzer gebruiken.

Frankrijk

Frankrijk is hem altijd blijven trekken. “De Spoorwegen hadden aan de Rivièra een huis met camping vlakbij het strand. Daar was ik meteen aan verslingerd. Ik speelde klarinet en daar hadden we een jazzbandje. Met steeds andere muzikanten die, onder de naam Society, heerlijk met een glas wijn erbij muziek maakten. Ik heb in de zomer van 1961 daar ook Pierre Cochereau ontmoet die in Nice net directeur van het conservatorium was geworden. Hij was toen al jaren een van de organisten van de Notre Dame en speelde in het oude centrum van Nice orgelconcerten waar ik naar toe ging. Dat heb ik jarenlang gedaan.” Maar ook in Parijs kwam Hans heel veel. Dat begon eigenlijk met een busreis vanuit Eindhoven waarbij de chauffeur ook toeristische informatie moest geven, maar daar niets van terechtbracht. Hans stelde hem voor om op de reisleidersstoel de microfoon over te nemen. De chauffeur vond het best en vertelde bij thuiskomst hoe dat gegaan was. Het reisbureau vroeg Hans daarna of hij interesse had om dat vaker te doen. Zo begon zijn twaalfjarige carrière als reisleider naar Parijs. Zo werden heel wat schoolvakanties gevuld met deze liefhebberij die nog wat opbracht ook. En had hij gelegenheid om tussendoor in Parijs de orgelconcerten te bezoeken en daar kontakten te leggen. “Zo heb ik ook met Olivier Messiaen contact gekregen. ‘s Middags zat die dan zijn eigen werk te repeteren en hij speelde in de Trinité soms wel vier keer op zaterdag. Ik wandelde eens daar in de buurt met hem toen zei hij: ‘Kijk, hier heeft Guilmant gewoond…’. Dat is leuk! We stonden eens in de lege stationshal van wat nog Musée D’Orsay moest worden en toen kwam het gesprek op Widor, wat die allemaal in de Eerste Wereldoorlog gedaan had om kunst uit de handen van de Duitsers te houden… Die man wist zo ontzettend veel! Een fascinerend mens was dat.” Hans heeft nog de tijd mogen meemaken waarbij op orgelmuziekgebied in Parijs veel te beleven viel. Hij heeft vele beroemdheden horen spelen, zoals Jeanne Demessieux in de SaintEsprit en in de Madeleine. En hij bezocht ze ook, zoals Langlais en Marshal, beide blinde organisten. Zo kreeg hij een innige band met de libanees Naji Hakim die destijds organist van de Sacre Coeur was en leerling van Langlais en opvolger van Messiaen in de Trinité. Nu is bijvoorbeeld de Saint-Augustin, waar Gigout speelde, dicht, net als steeds meer kerken, ook in Parijs, waar prachtige orgels staan.

De lezingen

In het Messiaen-jaar 2008 vroeg Ruud Huijbregts, die muziekles gaf aan Hans’ zoon Rutger, hem of hij bij de concertreeks in de Cathrien bij het eerste concert iets over de componist wilde vertellen. Dat vond hij een uitdaging en het ging hem goed af. Hij ging ermee door en kon gedurende dat hele jaar telkens bij de grote werken van Messiaen meer uitweiden over de periode en omstandigheden waarin zo’n werk tot stand gekomen was. Hij had hem tenslotte zelf gekend en intussen veel over hem gelezen. En zo ging dat eigenlijk het jaar daarna door, ook met andere componisten. Hans Strootman heeft nadien zo’n vijftig keer een inleiding gegeven waarvan er intussen ongeveer 35 zijn opgenomen. Die zijn op z’n website te beluisteren. Allemaal doorspekt met leuke persoonlijke anekdotes die Hans al die jaren heeft kunnen verzamelen. “Ik zet de mens in zijn tijd neer”, zegt Hans daarover. En hij heeft alle boeken over de componisten die hij te pakken kan krijgen en heeft ook vaak contact met de schrijvers.

Veelzijdig en muziek

Hans heeft heel veel interesses, doet behalve aan geschiedenis aan poëzie, schrijven, hij tekent sinds een aantal jaren, maar zijn grootste passie is toch naar muziek luisteren. Als we het daar over hebben kan hij het niet laten weer een mooi verhaal te vertellen. Hij mocht in de negentiger jaren, dat was voor de aanslag op de Twin Towers, regelmatig gratis meevliegen met een vriend van hem die captain was. Hij zat dan eerste klas en vloog mee op en neer naar New York, Chicago of Baltimore. En dan maar kijken of hij last minute een kaartje kon krijgen bij een concert. “Er is daar altijd wat te doen”. Zo versierde hij eens een plaatskaart bij een Mahler concert met Bernard Haitink als dirigent in de Carnagie Hall. Door puur toeval kwam hij in gesprek met een Nederlands echtpaar waar hij logeerde en zo kwam Hans in contact met hem. Hans heeft veel baat gehad van allerlei gratis vervoer tijdens zijn leven. Ook in Londen kwam hij als jongeman omdat de boot vanuit Harwich ook onder de Spoorwegen viel en daar kon hij ook voor niets mee oversteken. Zo speelde hij als ‘Dutchy’ met zijn klarinet mee bij jazzoptredens in de Oxford Club 100. Naar Londen is hij ook als gids bij busreizen veel geweest. Hans rondt het gesprek af met “Zolang ik me goed voel blijf ik gewoon doen, wat ik nu doe. Af en toe zo’n lezing, maar niet meer bij elk concert. Dat zou ten koste gaan van de kwaliteit”.